System ubezpieczeń społecznych przechodzi gruntowną modernizację. Jeśli prowadzisz firmę lub korzystasz ze świadczeń, warto przygotować się na nowe zasady, które ZUS wprowadzać będzie stopniowo przez najbliższe kilkanaście miesięcy. Wiadomości dobre są takie, że przepisy będą lepsze niż dawniej dla osób pracujących jednocześnie w kilku miejscach.
Styczeń 2026: Uszczelnienie kontroli zwolnień
Od 27 stycznia 2026 r. dopracowano i doprecyzowano sposoby kontroli zwolnień lekarskich, zwiększono odpowiedzialność ubezpieczonych w ZUS za udzielanie niezgodnych z prawdą wyjaśnień, poszerzono kontrolę o informacje na temat opieki nad chorym członkiem rodziny (np. małoletnimi dziećmi).
Kwiecień 2026: Nowe definicje „leżenia w łóżku”
Od 13 kwietnia 2026 r. znikną niejasności dotyczące tego, co wolno robić na zwolnieniu lekarskim. Ustawa wprowadza konkretne definicje, które mają ograniczyć uznaniowość urzędników, ale też zaostrzają rygory korzystania z “chorobowego”. Nowe definicje to:
- Praca zarobkowa: Każda aktywność o charakterze zarobkowym, chyba że będą to czynności incydentalne wymuszone istotnymi okolicznościami (uwaga! nie będą honorowane wyjaśnienia podejmowania pracy na chorobowym z powodu polecenia od szefa).
- Aktywność niezgodna z celem zwolnienia: Zasiłek stracą osoby przyłapane na jakiejkolwiek pracy zarobkowej lub podejmujące działania utrudniające rekonwalescencję, poza „zwykłymi czynnościami dnia codziennego” –
- Silniejsza kontrola: ZUS zyskuje większe możliwości do kontrolowania zwolnień lekarskich, od teraz także tych wystawionych na opiekę nad członkiem rodziny oraz do żądania wyjaśnień bezpośrednio od chorego, niezależnie ZUS będzie mógł przekazywać szczegółowe ustalenia izbom lekarskim do prowadzenia postępowań dyscyplinarnych wobec lekarzy winnych nadużyć;
- Większe uprawnienia kontrolerów: Osoby sprawdzające „czy chory leży” będą mogły legitymować ubezpieczonych, wchodzić do miejsca kontroli, a nawet uzyskiwać informacje od lekarzy czy płatników składek.
Styczeń 2027: Elastyczne e-ZLA i szybsze decyzje
Prawdziwa rewolucja dla osób aktywnych zawodowo nastąpi 1 stycznia 2027 r. Wtedy system stanie się bardziej „ludzki” dla osób posiadających kilka tytułów ubezpieczenia (czyli pracujących w kilku miejscach):
- Zwolnienia wybiórczo: lekarz będzie mógł wystawić zwolnienie tylko na jedną z prac, na przykład jeśli u jednego pracodawcy pracujesz zdalnie a u drugiego przy pracy fizycznej) – oczywiście o ile stan zdrowia na to pozwala;
- Koniec z czekaniem w nieskończoność: ZUS zostanie zobowiązany do wydania orzeczenia w ciągu maksymalnie 30 dni.
- Nowoczesne orzecznictwo: Badania lekarskie u orzeczników ZUS będą mogły odbywać się w formie e-wizyt, a orzeczenia będą wydawane elektronicznie.
- Jednoosobowe składy: Większość spraw orzeczniczych ZUS, w tym odwołania, będzie rozpatrywana przez jednego lekarza orzecznika, co ma znacząco przyspieszyć procedury.
Co to oznacza w praktyce? W roku 2026 system zwolnień lekarskich i zasiłków staje się bardziej cyfrowy i przejrzysty, ale jednocześnie daje kontrolerom silniejsze narzędzia do walki z nadużyciami. Natomiast od roku 2027 premiowane będą osoby pracujące w kilku miejscach, a system stanie się bardziej życiowy.
