Skrót MDR pochodzi od angielskiego terminu „Mandatory Disclosure Rules”, który na j. polski można przetłumaczyć „zasady obowiązkowego ujawniania”. Większości osób spoza branży podatkowej ani skrót MDR, ani to „obowiązkowe ujawnianie” niewiele mówią. Tymczasem nieznajomość tych przepisów może przysporzyć sporych kłopotów niczego niespodziewającemu się podatnikowi, a nawet jego znajomym (!).
O co chodzi w MDR?
MDR dotyczy tzw. schematów podatkowych. W praktyce chodzi o zgłaszanie skarbówce działań, dzięki którym podatnik uzyskuje korzyść podatkową. Podatnik niejako „z wyprzedzeniem” wyjaśnia urzędowi, że to, co robi, po prostu „jakby samo” mu tak wyszło z różnych powodów, a nie wynika z chęci niepłacenia podatków (co to, to oczywiście nie!).
Choć brzmi to zabawnie, obowiązku raportowania schematów podatkowych lepiej nie lekceważyć. Tym bardziej, że w schemacie podatkowym można pełnić różne role, nawet nie do końca zdając sobie z tego sprawę.
Cel przepisów
Przepisy MDR obowiązują w Polsce od 2019 r., podobnie jak w wielu innych krajach. Mimo to wciąż budzą liczne wątpliwości interpretacyjne.
Ich celem jest przekazywanie Szefowi KAS informacji o potencjalnych zakazanych optymalizacjach podatkowych i nadużyciach w planowaniu podatkowym, zwłaszcza o transakcjach pozwalających w niedozwolony sposób unikać opodatkowania.
Przyjęto przy tym dość zaskakujące założenie: samemu trzeba zgłaszać sytuacje, które tylko „wyglądają” na unikanie podatków, choć są całkowicie zgodne z prawem. Nie brakuje złośliwych komentarzy, że w takim razie urząd skarbowy powinien w zamian wypłacać twórcom tantiemy od wynalazków i praw autorskich.
Obowiązki informacyjne w ramach MDR spoczywają na promotorach, korzystających i wspomagających, a ich zakres zależy od pełnionej roli.
Kim jest promotor?
Definicję promotora zawiera art. 86a § 1 pkt 8 ustawy z 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa. Promotorem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, która schemat podatkowy:
- opracowuje,
- oferuje,
- udostępnia,
- wdraża uzgodnione rozwiązanie lub
- zarządza wdrażaniem uzgodnionego rozwiązania.
Przepis wymienia w szczególności doradców podatkowych, adwokatów, radców prawnych oraz pracowników banków i innych instytucji finansowych doradzających klientom. Promotorem może być również podmiot, który nie ma w Polsce miejsca zamieszkania, siedziby ani zarządu.
Co oznacza „udostępnienie” schematu?
Udostępnienie schematu podatkowego to w uproszczeniu:
- oferowanie korzystającemu wzoru uzgodnienia mającego wpływ na podatki, zawarcie umowy o przekazanie informacji o takim uzgodnieniu albo przyjęcie wynagrodzenia za przekazanie informacji o możliwości takiego uzgodnienia,
- przekazanie korzystającemu w jakiejkolwiek formie (elektronicznie, telefonicznie lub osobiście) informacji o możliwości uzgodnienia mającego wpływ na podatki, w szczególności przez przedstawienie jego założeń.
Od 1.1.2026 r. definicja „udostępnienia” została doprecyzowana. Obejmuje ono w szczególności przedstawienie m.in. założeń, etapów, mechanizmu funkcjonowania lub wdrażania albo sposobu uzyskania korzyści podatkowej.
W praktyce do „udostępnienia” może więc wystarczyć rozmowa znajomych o podatkach, podczas której jeden podsuwa drugiemu sposób na ich optymalizację. Dotyczy to nawet rozwiązań w pełni zgodnych z obowiązującymi przepisami.
Promotorem może stać się każdy
Katalog promotorów jest otwarty, więc nie ogranicza się do wymienionych wyżej osób i podmiotów. Promotorem można zostać zarówno działając samodzielnie, jak i reprezentując inny podmiot. Nie wyklucza tego nawet zatrudnienie u korzystającego lub wspomagającego. Nie ma więc znaczenia, czy prowadzisz działalność gospodarczą, czy jesteś pracownikiem albo współpracownikiem np. biura rachunkowego.
O tym, czy jesteś promotorem, decyduje to, kto opracowuje, oferuje, udostępnia lub wdraża uzgodnienie mające wpływ na podatki albo zarządza jego wdrażaniem. Chodzi o doradzanie w czymś, co wpływa np. na rodzaj podatków, ich wysokość lub odroczenie zapłaty.
Promotor nie musi przy tym decydować o samym uzgodnieniu. To ktoś, kto przedstawia rozwiązanie innej osobie, a o jego wdrożeniu nie decyduje sam. Za promotora nie uznaje się natomiast osoby, która wykonuje wyłącznie zadania pomocnicze i administracyjne, np. drukuje formularze do podpisu.
A co, jeśli brałeś udział w przygotowaniu optymalizacji, jako jedna z wielu osób?
Pomocne są tu objaśnienia podatkowe z 31.1.2019 r., w których władze podatkowe podkreślają:
„Osoby odpowiedzialne za wycinek prac (obszar, dany podatek) prowadzonych w ramach świadczenia, w ramach jednego podmiotu, danej usługi lub „projektu”, co do zasady, nie powinny być uznawane za promotorów. Nie oznacza to jednak, że w przypadku podziału projektu na obszary tematyczne, możliwa jest sytuacja, w której nikt nie wystąpi w roli promotora. Każdorazowo rolę promotora należy przypisać osobie, które merytorycznie i funkcjonalnie odpowiada za największą część świadczonej usługi.”
Czynności, które nie czynią Cię promotorem
Ocena zdarzeń dokonywana ex post, czyli po fakcie, co do zasady nie powinna prowadzić do uznania danej osoby za promotora. Inaczej jest z rekomendacjami dotyczącymi planowanych działań, bo te mogą przesądzić o uznaniu za promotora.
Wspomniane objaśnienia z początku 2019 r. zawierają pomocniczy katalog czynności, których wykonywanie nie oznacza automatycznie stania się promotorem w rozumieniu przepisów o MDR. Należą do nich:
- przygotowywanie i pomoc w przygotowaniu kalkulacji podatkowych, deklaracji, informacji i zeznań podatkowych;
- przygotowywanie i pomoc w przygotowaniu dokumentacji oraz wniosków o udzielenie pozwoleń/zezwoleń;
- przeglądy rozliczeń podatkowych;
- przygotowywanie i pomoc w przygotowaniu dokumentacji cen transferowych;
- opinie i komentarze podatkowe dotyczące skutków podatkowych, w których doradca informuje klienta o konsekwencjach podatkowych i ryzykach wynikających z istniejących interpretacji i orzecznictwa, w odniesieniu do transakcji lub zdarzeń już dokonanych przez klienta (stany przeszłe i zamknięte);
- porady i wsparcie we wprowadzaniu przez podatników procedur podatkowych zapewniających zgodność rozliczeń z przepisami i praktyką podatkową;
- porady i wsparcie w odzyskiwaniu nadpłaconych zobowiązań podatkowych;
- szkolenia o obowiązujących lub planowanych przepisach podatkowych (o wyłącznie informacyjnym charakterze);
- bieżące doradztwo podatkowe;
- wsparcie i reprezentowanie klienta przed organami administracji publicznej, sądami administracyjnymi, sądami powszechnymi oraz przed Sądem Najwyższym;
- wsparcie lub przygotowywanie oświadczeń dla celów podatkowych.
Podsumowując
Z przepisów o MDR i objaśnień skarbówki wynikają dwa podstawowe wnioski.
Po pierwsze, obowiązek raportowania schematu podatkowego nie obejmuje czynności czysto technicznych, takich jak pomoc w prawidłowym wypełnieniu deklaracji, wystawienie faktury czy zaksięgowanie dokumentów.
Po drugie, i to chyba ważniejsze, bycie promotorem nie oznacza automatycznie działania nielegalnego. W szczególności nie jest równoznaczne z namawianiem do łamania prawa. Wręcz przeciwnie: przepisy MDR mają zachęcać podatników i ich współpracowników do zgłaszania z wyprzedzeniem sytuacji, które w przyszłości mogłyby zostać źle ocenione, a ich uczestnikom niesłusznie przypisano by złe intencje.
Trudno jednak powstrzymać się od komentarza. Mimo kilku lat obowiązywania tych przepisów ani subiektywne odczucia, ani obiektywne analizy nie dają jednoznacznej odpowiedzi. Adresaci przepisów MDR, trochę jak w znanym powiedzeniu, wciąż nie bardzo wiedzą, czy to ich promowanie jest bardziej dobre, czy złe.